Vô sinh ở nam giới: nhận biết, nguyên nhân và điều trị

Nguyên nhân dẫn đến vô sinh có thể do vợ hoặc chồng hoặc cả 2 vợ chồng có vấn đề về sinh sản. Trong đó, vô sinh ở nam giới chiếm một nữa các trường hợp.

Vậy nguyên nhân vô sinh ở nam giới là gì? Cách nhận biết tinh trùng yếu? Bài hôm nay sẽ đi rất chi tiết về vấn đề vô sinh nam. Từ biểu hiện, nguyên nhân dẫn đến vô sinh, cho đến cách điều trị và phòng tránh vô sinh như thế nào.

Nhiều kỹ thuật mới như bơm tinh trùng trực tiếp vào trứng, bơm tinh trùng trực tiếp vào tử cung… cũng sẽ được đề cập ở phần nội dung bên dưới.

Vô sinh ở nam giới là gì?

Hiểu đơn giản là người chồng bị các vấn đề về sinh sản nên không thể có con được. Trong những cặp bị vô sinh thì 50% nguyên nhân xuất phát từ người chồng, 50% còn lại là từ người vợ.

Tổ chức Y tế thế giới WHO định nghĩa rằng, một cặp vợ chồng cưới nhau được 1 năm, quan hệ tình dục đều đặn 2-3 lần/tuần, không sử dụng bất kỳ biện pháp tránh thai nào nhưng vẫn chưa có con thì được xếp vào nhóm bị vô sinh.

Vô sinh ở nam giới người ta chia làm 2 loại:

  • Vô sinh nam nguyên phát: dù rất muốn có con đầu lòng nhưng quan hệ tình dục nhiều lần trong thời gian dài, không sử dụng biện pháp tránh thai nào và không thể có con.
  • Vô sinh nam thứ phát: cặp vợ chồng đã có 1-2 con nhưng khi muốn có thêm con thì không thể sinh được nữa. Người vợ sức khỏe bình thường, không sử dụng biện pháp tránh thai, khả năng sinh sản vẫn tốt nhưng người chồng thì bị các vấn đề về sinh sản như tắc ống dẫn tinh dẫn đến quan hệ không ra tinh trùng được.

Lên đầu trang ↑

Biểu hiện của vô sinh nam giới

Làm sao để biết mình vô sinh? thường vô sinh ở nam giới ít có những biểu hiện bất thường. Họ vẫn quan hệ tình dục, vẫn xuất tinh nhưng trong tinh dịch không có hoặc tinh trùng bị vấn đề. Có một số biểu hiện của vô sinh sau đây thường thấy ở người bệnh:

  • Tinh hoàn sưng to hoặc teo nhỏ.
  • Đau bìu ở nam giới: bìu căng, to, sờ thấy đau.
  • Thường xuyên bị xuất tinh sớm, quan hệ không ra tinh trùng.
  • Có các rối loạn về cương dương, không thể quan hệ tình dục bình thường được.
  • Có dịch mủ vàng hoặc xanh chảy ra từ đầu dương vật.
  • Xuất tinh bị đau, đau tinh hoàn sau khi quan hệ, đau ống dẫn tinh.
  • Bụng to bất thường ở nam giới, béo phì, vú to, da khô và nhăn.
  • Thường xuyên bị căng thẳng, stress, hồi hộp, tay chân ra nhiều mồ hôi.

Không có cách nhận biết mình bị vô sinh bằng quan sát thông thường. Phải làm nhiều xét nghiệm chuyên sâu mới cho kết quả chính xác được.

Lên đầu trang ↑

Đối tượng dễ mắc chứng vô sinh

Những đối tượng sau đây có tỉ lệ vô sinh hiếm muộn cao hơn những người khác: 

  • Nam giới trên 40 tuổi: độ tuổi càng cao thì chất lượng tinh trùng càng giảm.
  • Hút thuốc lá: hút thuốc lá làm giảm số lượng tinh trùng, rối loạn cương dương dẫn đến vô sinh.
  • Nghiện rượu bia: nhiều nghiên cứu đã cho thấy người hay sử dụng rượu bia có chất lượng tinh trùng kém.
  • Người tiếp xúc thường xuyên với hóa chất độc hại: thuốc diệt côn trùng, các loại keo, sơn, thuốc nhuộm…
  • Người thừa cân, béo phì, thiếu vận động thể dục thể thao.
rượu, bia, thuốc lá có thể gây vô sinh hiếm muộn ở nam giới

Người nghiện thuốc lá, rượu bia dễ mắc chứng vô sinh

Lên đầu trang ↑

Những nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới

Vô sinh hay hiếm muộn thì phần lớn nguyên nhân do tinh dịch không có tinh trùng hay tinh trùng có vấn đề. Bệnh vô sinh ở nam giới ngày một tăng, sau đây là 3 nhóm nguyên nhân chính:

a. Trước tinh hoàn

  • Bệnh lý tuyến yên: tuyến yên không thể sản xuất nội tiết tố sinh dục là LH, FSH để kích thích tinh hoàn tạo tinh trùng. Do đó tinh dịch không có tinh trùng. Một số nguyên nhân tác động đến tuyến yên như phẩu thuật, nhồi máu, các khối u hoặc nhiễm khuẩn tuyến yên.
  • Bài tiết nội tiết quá mức: các hormon được bài tiết quá nhiều như androgen, estradiol, prolactin ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh, cương dương và gây vô sinh ở nam giới.
  • Vô sinh do mắc bệnh toàn thân: Các bệnh lý khác của cơ thể cũng ảnh hưởng đến khả năng có con ở nam giới. Việc dùng thuốc điều trị có thể ảnh hưởng đến số lượng, sự di động, hình thái của tinh trùng.
  • Nghiện rượu, bia: tinh hoàn chịu tác động trực tiếp từ ethanol có trong rượu, bia. Chất này làm tinh hoàn bị teo. Các mẫu sinh thiết tinh hoàn cho thấy có sự xơ hóa quanh ống dẫn tinh, giảm lượng tế bào mầm ở nhóm đối tượng này.
  • Hút thuốc lá: hút thuốc lá sẽ làm giảm số lượng cũng như chất lượng tinh trùng. Một số trường hợp gây vô sinh.
  • Yếu tố công việc: công việc quá căng thẳng, stress nhiều ảnh hưởng đến khả năng sinh con. Số lượng và chất lượng tinh trùng cũng giảm rõ rệt. Ngoài ra do tiếp xúc với nhiều chất độc hại như hóa chất, thuốc diệt côn trùng…
Bệnh lý toàn thân, bệnh tuyến yến là nguyên nhân gây vô sinh ở nam giới

Bệnh toàn thân, bệnh tuyến yên, stress là một trong những nguyên nhân gây vô sinh

>>> Có thể bạn quan tâm: Yếu sinh lý ở nam giới và điều trị

b. Tại tinh hoàn

Bệnh lý về gen: Khoảng 60% các trường hợp vô sinh ở nam giới do những bất thường hoặc bệnh lý về gen.

+ Hội chứng Klinefelter: rối loạn nhiễm sắc thể 47 kiểu XXY. Bệnh nhân mắc hội chứng này thường cao lớn, vú to, tinh dịch không có tinh trùng.

+ Hội chứng XYY: gặp ở 0.1-0.4% trẻ nam sơ sinh. Sinh thiết tinh hoàn thấy sơ ống dẫn tinh, tinh dịch đồ không có hoặc có rất ít tinh trùng.

+ Rối loạn XX: Đàn ông mang nhiễm sắc thể XX có tinh hoàn bé, không thấy tinh trùng trong tinh dịch.

Tinh hoàn không xuống bìu: tinh hoàn nằm trong bẹn( háng) hoặc trong bụng. Tinh hoàn nằm sai vị trí sẽ không thể sản xuất ra tinh trùng được.

–  Vô sinh ở nam giới do tinh hoàn bị teo: Do nhiễm vi trùng hoặc virus quai bị.

Vô sinh do cấu trúc bất thường của tinh trùng: Kính hiển vi điện tử có thể nhận biết được những bất thường của tinh trùng ở phần đầu, thân, cổ, đuôi. Những khác thường về cấu trúc làm tinh trùng không thể hoạt động đúng chức năng của mình.

Vô sinh do giãn tĩnh mạch thừng tinh(Varicocele): Giãn tĩnh mạch tinh bên trái chiếm đến 90% so với chỉ 10% ở bên phải. Nhiệt độ cao tại tinh hoàn là nguyên nhân chủ yếu làm giãn tĩnh mạch tinh. Nhiều người mặc quần quá chật làm tăng nhiệt độ tại bộ phận sinh dục. Nếu nhiệt độ tại bìu cao hơn 0.6 độ C thì có thể làm giãn tĩnh mạch tinh.

C. Sau tinh hoàn

– Vô sinh ở nam giới do tắc ống dẫn tinh:

+ Dị dạng hoặc bẩm sinh không có ống dẫn tinh -> quan hệ không ra tinh trùng.

+ Một số trường hợp do bệnh lý nhiễm khuẩn hay thắt ống dẫn tinh.

Tắc ống dẫn tinh do bẩm sinh hoặc nhiễm trùng làm tinh trùng không vào âm đạo được

Tắc ống dẫn tinh do bẩm sinh hoặc nhiễm trùng có thể làm tinh trùng không thể ra niệu đạo

– Vô sinh do rối loạn xuất tinh:

+ Xuất tinh ngược dòng: trường hợp này tinh dịch vẫn phóng ra khỏi túi tinh nhưng lại đi vào bàng quang chứ không ra niệu đạo.

+ Xuất tinh chậm: khi quan hệ tình dục, tinh dịch không phóng ra ngoài. Trong lúc nghỉ ngơi hoặc trong lúc ngủ thì tinh dịch mới đi ra khỏi dương vật từ từ.

+ Không xuất tinh: Vẫn giao hợp bình thường nhưng không đạt khoái cảm và quan hệ không ra tinh trùng được.

– Vô sinh do rối loạn cương dương: bệnh nhân bị rối loạn cương dương không thể giao hợp được và do đó không thể đưa tinh trùng vào âm đạo để thụ thai.

Lên đầu trang ↑

Chẩn đoán vô sinh ở nam giới

Khi nói đến vô sinh/hiếm muộn thì nhiều người nghĩ ngay đến không có tinh trùng, tinh trùng yếu, quan hệ mà không xuất tinh được, hai tinh hoàn quá bé hay không có hai tinh hoàn. Thực tế, không có cách nhận biết tinh trùng yếu bằng mắt thường, chỉ có làm các xét nghiệm tinh trùng(tinh dịch đồ) mới biết mình có bị vô sinh hay không.

a. Các thông tin bạn cần cung cấp cho bác sĩ

Trước hết, khi đến gặp các bác sĩ nam khoa, sẽ có một số câu hỏi đặt ra và bạn cần cung cấp đầy đủ thông tin để việc chẩn đoán được chính xác:

  • Trước đó bạn đã từng có con với ai chưa?
  • Lúc nhỏ có bị bệnh quai bị không?
Biến chứng quai bị làm tinh hoàn không thể tạo tinh trùng gây vô sinh

10% trẻ bị bệnh quai bị lúc nhỏ sẽ biến chứng teo tinh hoàn và không thể điều trị được

  • Có sử dụng thuốc điều trị nào làm giảm khả năng sinh tinh trùng không? Một số thuốc kháng ung thư sẽ làm giảm khả năng sinh tinh trùng!
  • Môi trường làm việc của bạn như thế nào? Có thường xuyên tiếp xúc với những chất độc hại hay không?
  • Có sử dụng rượu, bia, thuốc lá không? Bụng có to bất thường không?
  • Bạn đã từng quan hệ tình dục không an toàn? Quan hệ với nhiều bạn tình nhưng không có biện pháp tránh thai an toàn có thể dẫn đến các bệnh liên quan đến đường tình dục, góp phần gây vô sinh ở nam giới.

Các thông tin trên bạn cần cung cấp đầy đủ, trung thực để bác sĩ đánh giá bước đầu. Tùy vào câu trả lời của bạn mà bác sĩ sẽ đưa ra chẩn đoán sơ bộ cũng như hướng điều trị sau này.

B. Kiểm tra bệnh cơ quan sinh dục nam

Ở bước này bác sĩ sẽ khám toàn thân, đặc biệt là kiểm tra bệnh cơ quan sinh dục nam có gì bất thường không?

  • Kích thước hai tinh hoàn như thế nào? lớn hay nhỏ? Kích thước tinh hoàn lớn hoặc nhỏ bất thường có thể liên quan đến các vấn đề bệnh lý.
  • Tĩnh mạch tinh bên trái có bị giãn hay không?
  • Ống dẫn tinh có đầy đủ không?
  • Bộ phận sinh dục có đang mắc phải các bệnh lý gì không?
  • Tùy vào quan sát sơ bộ, bác sĩ có thể chỉ định làm thêm các xét nghiệm liên quan để biết chính xác nguyên nhân.

C. Xét nghiệm tinh dịch đồ chẩn đoán vô sinh ở nam giới

Sau bước kiểm tra trên, bác sĩ sẽ cho bạn làm xét nghiệm tinh dịch đồ. Đây là cách kiểm tra tinh trùng quan trọng nhất. Có 2 trường hợp xảy ra:

  • Tinh dịch đồ bình thường: Lúc này bạn không phải khám hay làm thêm bất kỳ xét nghiệm nào nữa. Thay vào đó, hãy đưa vợ đi khám và làm các xét nghiệm liên quan để kiểm tra khả năng sinh sản của vợ.
bảng kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ nam giới

Tinh dịch đồ cho biết số lượng và chất lượng của tinh trùng

  • Tinh dịch đồ bất thường: Lúc này bạn cần phải làm thêm một số xét nghiệm cao cấp hơn để các bác sĩ biết chính xác nguyên nhân là do đâu. Các xét nghiệm đó có thể là:

+ Định lượng nội tiết tố sinh dục FSH, LH, testosterone… Các nội tiết tố này rất quan trọng vì chúng kích thích tinh hoàn sản sinh tinh trùng. Nếu thiếu thì bạn cần phải điều trị gấp, vì càng để lâu khả năng tinh hoàn tạo ra tinh trùng càng thấp.

+ Siêu âm tổng quát, siêu âm Doppler bộ phận sinh dục, siêu âm qua trực tràng.

+ Làm sinh thiết tinh hoàn.

+ Xét nghiệm di truyền nhiễm sắc thể.

+ Tìm các kháng thể kháng tinh trùng gây vô sinh ở nam giới.

Xét nghiệm tinh trùng như thế nào sẽ được trình bày ở bài sau. Nói chung, tùy vào kết quả của tinh dịch đồ bác sĩ sẽ có hướng điều trị phù hợp. 

Lên đầu trang ↑

Cách chữa bệnh vô sinh nam

Vô sinh nam có chữa được không? Câu trả lời là tùy thuộc vào vấn đề mà bạn đang gặp phải. Điều trị vô sinh nam cần nhiều thời gian và phải tuân thủ chặt chẽ phương pháp của bác sĩ. Ngày nay, có 3 phương pháp chính để điều trị vô sinh: phương pháp nội khoa( dùng thuốc hoặc không dùng thuốc), thụ tinh nhân tạo( bơm tinh trùng vào tử cung và thụ tinh trong ống nghiệm), giải phẫu. Tùy vào từng trường hợp cụ thể mà bác sĩ sẽ cho chỉ định điều trị khác nhau.

a. Phương pháp nội khoa

– Nhóm không dùng thuốc:

  • Nhóm này tinh dịch đồ bình thường nhưng có tinh trùng yếu do mặc quần quá chật làm nóng vùng bộ phận sinh dục.
  •  Bạn nên mặc quần rộng hơn( hoặc không mặc quần lót), tắm thường xuyên, vệ sinh cơ thể sạch sẽ để cải thiện chất lượng tinh trùng.
  •  Nên bỏ hoặc hạn chế hút thuốc lá, uống rượu bia để tăng số lượng tinh trùng.

– Nhóm dùng thuốc:

  • Đối với bệnh nhân có vấn đề về nội tiết khi tuyến yên không tiết được LH, FSH thì chích thuốc này giúp cải thiện tình hình đến 90% vấn đề vô sinh ở nam giới. Tuy nhiên sẽ rất tốn kém khi phải tiêm 3 mũi/tuần liên tục trong 6 tháng.
Điều trị vô sinh nam bằng tiêm thuốc LH, FSH

Có thể chích thuốc điều trị vô sinh nam khi tuyến yên không thể tiết hormon FSH, LH

  • Các thuốc chống oxy hóa như vitamin C và E được các bác sĩ khuyến cáo sử dụng. Nhưng thực tế, chưa có thuốc Đông hay Tây y chứng minh được hiệu quả thật sự điều trị vô sinh.
  • Bệnh nhân cũng lưu ý không tự mua các thuốc uống mà chưa có chỉ định của bác sĩ. Rất nhiều trường hợp tự ý dùng thuốc không những không chữa khỏi bệnh mà còn làm cho tình hình càng trầm hơn, dẫn đến không thể chữa trị được nữa.

B. Phương pháp thụ tinh nhân tạo

– Bơm tinh trùng trực tiếp vào buồng tử cung(IUI, intra uterine insemination). Phương pháp này người ta lọc rửa tinh dịch và chọn ra những tinh trùng khỏe mạnh nhất. Sau đó đem bơm trực tiếp tinh trùng vào buồng tử cung của người vợ vào ngày rụng trứng. Bơm tinh trùng có hiệu quả không? Thực tế, tỉ lệ bơm thành công của phương pháp này từ 10-12%. Tức là trong 10 cặp vợ chồng thì chỉ được 1 cặp thành công.

– Thụ tinh trong ống nghiệm(IVF, invitro fertilization). Kỹ thuật này áp dụng khi tinh trùng yếu và làm phương pháp bơm trực tiếp nhiều lần nhưng thất bại. Các bước làm như sau:

Bước 1. Sàn lọc lấy những tinh trùng khỏe mạnh nhất từ người chồng.

Bước 2. Dùng thuốc kích thích rụng trứng ở người vợ để chọn ra 10-20 trứng tốt nhất.

Bước 3. Trộn chứng với tinh trùng của người chồng.

Bước 4. Sau 2-3 ngày, trứng nào tạo phôi thành công sẽ mang cấy vào buồng tử cung người vợ. 

Kỹ thuật này khả năng thành công cũng chỉ 10-15%.

– Bơm trực tiếp tinh trùng vào bào tương trứng(ICSI, IntraCytoplasmic Sperm Injection). Đây là kỹ thuật cao cấp nhất hiện này về chữa trị vô sinh ở nam giới. Người ta dùng một thiết bị tinh vi chọn lấy tinh trùng khỏe nhất và bơm trực tiếp tinh trùng này vào trứng của người vợ. Tỉ lệ thành công của phương pháp ICSI là 30%.

C. Phương pháp giải phẩu

  • Đối với trường hợp giãn tĩnh mạch tinh. Bác sĩ sẽ chỉ định mỗ để điều trị. Sau mổ 1 năm, tỉ lệ tinh trùng cải thiện được đến 90%, khả năng đậu thai là 50%
  • Tắc ống dẫn tinh(quan hệ không ra tinh trùng): nếu điều trị sớm có thể thành công đến 90%. Tinh trùng sẽ cải thiện sau 3-6 tháng.
  • Tắc mào tinh: tỉ lệ thành công là 80%. Cần 6 tháng – 1 năm để cải thiện tình hình.
  • Tinh hoàn ẩn trong ổ bụng. Phẩu thuật đưa tinh hoàn xuống bìu chỉ có thể thành công từ 10-15%. Nhưng nếu tinh hoàn ẩn trong ổ bụng quá lâu sẽ không điều trị được nữa.

Phương pháp phẩu thuật nhìn chung cho hiệu quả cao. Hơn 2/3 cặp vợ chồng đã điều trị thành công. Chi phí cho đợt điều trị từ 10-15 triệu tùy cơ sở.

Lên đầu trang ↑

Phòng tránh vô sinh ở nam giới

  • Tiêm phòng vắc xin ngừa quai bị. 10% bệnh nhân bị quai bị biến chứng viêm dẫn đến teo cả hai tinh hoàn. Tinh hoàn teo không thể sản sinh ra tinh trùng được.
  • Các bé trai sau khi sinh ra đời bố mẹ nên kiểm tra bé có đủ 2 tinh hoàn hay không? Nếu thiếu thì cần phải đi khám sớm và phẩu thuật đưa tinh hoàn xuống bìu. Cần phẩu thuật trước 1 tuổi để tỉ lệ thành công cao hơn.
  • Tránh quan hệ tình dục không an toàn. Nếu mắc phải các bệnh liên quan đến đường tình dục như viêm, nhiễm trùng có thể gây teo tinh hoàn hoặc tắt ống dẫn tinh.
Quan hệ tinh dục an toàn, khám sức khỏe thường xuyên để phòng tránh vô sinh ở nam giới

Quan hệ tinh dục an toàn, khám sức khỏe thường xuyên để phòng tránh vô sinh ở nam giới

  • Nên khám sức khỏe định kì để sớm phát hiện bệnh và điều trị.
  • Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
  • Tránh tiếp xúc với những hóa chất độc hại.
  • Tránh căng thẳng trong công việc. Nên sắp xếp công việc phù hợp để không bị stress nhiều.
  • Duy trì cân nặng hợp lý, nên thường xuyên tập thể dục thể thao.
  • Nên mặc quần áo thoáng mát. Tránh mặc quần lót quá chật.

Trên đây là một số thông tin về bệnh vô sinh ở nam giới. Nếu bạn đang rất muốn có con hoặc thấy có gì bất thường ở cơ thể mình thì hãy mạnh dạn đi khám bệnh. Khám sớm và điều trị sớm sẽ giúp tăng khả năng có con cho vợ chồng bạn.

Tác giả: DS. Lê Tài
Tham vấn y khoa: TS. BS. Nguyễn Thành Như

Ngày đăng: Tháng Mười Một 6, 2019 | Lần cập nhật cuối: Tháng Mười Một 6, 2019


Tài liệu tham khảo

1. Infertility. https://en.wikipedia.org/wiki/Infertility Ngày truy cập: 6/11/2019

2. Sexual and reproductive health. https://www.who.int/reproductivehealth/topics/infertility/definitions/en/ Ngày truy cập: 6/11/2019

3. Infertility. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/infertility/symptoms-causes/syc-20354317 Ngày truy cập: 6/11/2019

4. Vô sinh ở nam giới – Hội y học giới tính Việt Nam

Bạn thấy bài viết này thế nào?

Trung bình: 5 / 5. Lượt đánh giá: 1

Chưa có đánh giá nào. Hãy là người đầu tiên!

Ngọc Bích

Sở thích của mình là du lịch, ăn uống và chia sẻ. Mong rằng, với mỗi bài viết trong website sẽ mang đến cho bạn nhiều điều bổ ích.

Ý KIẾN CỦA BẠN VỀ BÀI VIẾT

      NHẬP NỘI DUNG

      Register New Account
      Reset Password